Αέρααα…!

•18 Δεκεμβρίου, 2009 • Σχολιάστε

Όταν οι Ρώσοι το 1878 είχαν εισβάλει στην Οθωμανική αυτοκρατορία, το Ελληνικό βασίλειο έκανε τις δικές του προσπάθειες να ωφεληθεί εδαφικά. Το 1877 είχαν ήδη γίνει συνομιλίες της κυβέρνησης με Αλβανούς πολεμάρχους ώστε να γενικευτεί η επανάσταση. Η κυβέρνηση αρχικά δεν τα βρήκε με τους Αλβανούς, γιατί πρότεινε διευρυμένη αυτονομία εντός του ελληνικού βασιλείου ενώ οι Αλβανοί ζητούσαν τη δημιουργία Αλβανικής ηγεμονίας. Οι συνομιλίες διακόπηκαν γιατί στο μεταξύ Ρώσοι και Τούρκοι είχαν υπογράψει ανακωχή. Λίγο πριν την υπογραφή της ανακωχής ο ελληνικός στρατός είχε εισβάλει στα οθωμανικά εδάφη και είχε φτάσει μέχρι το Δομοκό. Στο μεταξύ, ο Κουντουριώτης από την Πόλη έστειλε ένα μήνυμα που παρερμηνεύτηκε. Πολύ αργότερα έγινε γνωστό ότι το τηλεγράφημα εκείνο του Κουντουριώτη ανέφερε ότι ο Χόρβατ πασάς είχε πάρει εντολή απλώς να προετοιμασθεί για το ενδεχόμενο να αναχωρήσει για τον Πειραιά. Σήμερα είναι γνωστό ότι τις μέρες εκείνες ο τούρκικος στόλος δεν ήταν σε θέση να κινηθεί από την έλλειψη καυσίμων. […] Ο Άγγλος πρέσβης Layard έσπευσε να τηλεγραφήσει στην κυβέρνησή του –λανθασμένα όπως αποδείχτηκε- ότι οι Τούρκοι σκόπευαν να επιτεθούν από τη θάλασσα κατά της Ελλάδος. […] Για την Αθήνα δεν υπήρχε αμφιβολία ότι το ακατάληπτο μήνυμα του Κουντουριώτη αναφερόταν πραγματικά στην άφιξη του τουρκικού στόλου στα ελληνικά παράλια. Όταν οι τηλεγραφικές επικοινωνίες με την Κωνσταντινούπολη αναστατώθηκαν, τρεις σκόρπιες λέξεις («διαβατήριο» και «Χόβαρτ πασάς») ήταν αρκετές για να πανικοβληθεί η ελληνική κυβέρνηση και ο λαός. Δημιουργήθηκε εντύπωση ότι επίκειται επίθεση και χιλιάδες νησιώτες συνέρρεαν στον Πειραιά, ενώ οι κάτοικοί του ανέβαιναν στα υψώματα για να δουν αν έρχονταν τα πλοία του Χόβαρτ.

Επιστέγασμα του πανικού: ο διοικητής της Εθνικής Τράπεζας έστειλε τηλεγράφημα προς τους αδερφούς Rothchild στο Παρίσι προκειμένου να μεσολαβήσουν στη γαλλική κυβέρνηση, ώστε να στείλει άγημα προς φρούρηση της Τράπεζας από τους Τούρκους. Παράλληλα ο στρατός τοποθετούσε στην είσοδο του λιμανιού πυροβόλα Krupp, ενώ εθελοντές και φοιτητές κατατάσσονταν στην εθνοφρουρά για να επανδρώσουν φυλάκια στις ακτές του Σαρωνικού.

Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΓ΄, σελ. 329-332.

ΑΣΕΠ και εθνικός φρονηματισμός

•8 Ιουλίου, 2009 • Σχολιάστε

Στον πρόσφατο διαγωνισμό του ΑΣΕΠ για τους εκπαιδευτικούς και συγκεκριμένα στην εξέταση των φιλολόγων υπήρχε μία ερώτηση Ιστορίας που καλούσε τους υποψηφίους να απαντήσουν ποιος ήταν ο «τοπικός άρχοντας» που, όταν οι Φράγκοι κατακτούσαν τα εδάφη του Βυζαντίου, εκδήλωσε «δυναμική αντίσταση»… Υπάρχει μία παροιμία που ταιριάζει στην περίπτωση: μισή αλήθεια είναι ένα ολόκληρο ψέμα. Όντως ο Σγουρός (γιατί αυτή ήταν η σωστή απάντηση) συγκρούστηκε με Φράγκους, αλλά πρώτα είχε ξεσηκωθεί κατά της Κωνσταντινούπολης, γεγονός που κρύβουν τα «εθνικώς ορθά» σχολικά βιβλία. Μέσα από τον παραμορφωτικό φακό της «εθνικής» ιστορίας γίνονται «εθνικοί ήρωες» άνθρωποι που δεν είχαν καμία τέτοια πρόθεση. Ο Λέων Σγουρός «αποδεικνύεται» προάγγελος του νέου Ελληνισμού, των ξεσηκωμών, βαφτίζεται πατριώτης και γίνεται εθνωφελής κατήχηση μέσα από την ίδια ανιστόρητη οπτική που αλέθει Κολοκοτρώνη, Λεωνίδα, Μεγαλέξαντρο, Ιουστινιανό, Παλαιολόγους στην σώνει και καλά αδιαίρετη ιστορική συνέχεια του ελληνικού έθνους.
Ποια είναι όμως η αλήθεια;
Τις παραμονές της Άλωσης του 1204 το Βυζάντιο κάθε άλλο παρά είχε τον έλεγχο των εδαφών του. Είχαν προκύψει ένα σωρό ηγεμονίες που αψηφούσαν την κεντρική εξουσία. Η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της Εκδοτικής Αθηνών γράφει (τόμος Θ΄, σελ. 39): «Στην Πελοπόννησο, ο άρχοντας Λέων Σγουρός από το Ναύπλιο, ο οποίος είχε ήδη αποστατήσει και καταλάβει το Άργος πριν από το 1202, είχε επεκτείνει την κυριαρχία του προς τα βόρεια. Αφού μάταια αποπειράθηκε να κυριεύσει την Αθήνα, κατέλαβε τη Θήβα και την κεντρική Εύβοια και έφτασε το 1204 στη Λάρισα. […] Αποστασία ακόμη σημειώθηκε στη Ρόδο από τον τοπικό άρχοντα Λέοντα Γαβαλά, ο οποίος έδρασε ως ανεξάρτητος ηγέτης. […] Το ανατολικό τμήμα του Πόντου είχε, φαίνεται, αποσκιρτήσει. Τον Απρίλιο του 1204 η Τραπεζούς καταλήφθηκε με ιβηρική στρατιωτική βοήθεια από τον εγγονό του Ανδρόνικου Α΄, Αλέξιο Α΄ «Μεγάλο» Κομνηνό, ο οποίος ίδρυσε εκεί την αυτοκρατορία της Τραπεζούντας πριν ακόμη πληροφορηθεί την κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως από τους Σταυροφόρους. Πρόκειται για μία καθαρά χωριστική προσπάθεια.» (Τα έντονα στοιχεία δικά μου.)
Άλλοι που κινήθηκαν αποσχιστικά είναι ο Σάββας Ασιδηνός στη Σαμψώνα, ο Θεόδωρος Μαγκαφάς στη Φιλαδέλφεια (που είχε επαναστατήσει πρώτη φορά το 1188!) και ο Μανουήλ Μαυροζώμης στην κοιλάδα του Μαιάνδρου. Η Τραπεζούντα δεν «περισώθηκε» από «μαχητές» του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας, δεν υπήρχε κανένα εθνικό κίνητρο στους τοπικούς άρχοντες που ξεσηκώνονταν, πολλές φορές με τουρκική βοήθεια (π.χ. όπως ο Μαυροζώμης). Κανένα ρομαντικό πατριωτικό αίσθημα δεν οδηγούσε τους Κομνηνούς που έστηναν την Τραπεζούντα μειώνοντας την δύναμη του Βυζαντίου με την κίνηση αυτή. Ο Σγουρός προχώρησε από την Πελοπόννησο στη Θεσσαλία γιατί ήθελε να εδραιώσει την κυριαρχία του, όχι γιατί ήθελε να διώξει τους Φράγκους. Ο Μιχαήλ Β΄, Δέσποτας της Ηπείρου, επιτέθηκε στον αυτοκράτορα της Νίκαιας Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο έχοντας συμμαχήσει με τον βασιλιά της Σικελίας Μανφρέδο και τον Γουλιέλμο Βιλλεαρδουίνο της Αχαΐας σε μία μάχη χωρίς εθνικά κίνητρα. Η ιστορία της εποχής είναι γεμάτη από πολέμους χωρίς εθνικά χαρακτηριστικά, αλλά η «σχολική» ιστορία συνεχίζει τον εθνικό φρονηματισμό, «ανακαλύπτοντας» πατριώτες. Στην Ιστορία της Β Λυκείου (Ιστορία του Μεσαιωνικού και Νεότερου Κόσμου, 565-1815, ΟΕΔΒ, 2006 – Δ έκδοση) η αυτοκρατορία της Τραπεζούντας φέρεται να προέκυψε «αμέσως μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους» (σελ. 76) και «η κατάληψη της Σινώπης από τους Σελτζούκους απέκοψε την αυτοκρατορία από τη δυτική Μ. Ασία» (σελ. 76). Η σχολική ιστορία παραμένει σταθερά προσανατολισμένη στον εθνικό φρονηματισμό. Δεν μιλά πουθενά για «εθνικό αίσθημα», αλλά η αφήγησή της παρουσιάζει μόνιμα τους «εχθρούς» Φράγκους και Τούρκους να καταλαμβάνουν τα εδάφη του Βυζαντίου και αποκρύπτει τις αποσχιστικές τάσεις, την αναζήτηση βοήθειας στους Τούρκους, την προσπάθεια ένωσης των Εκκλησιών, δίνοντας την εντύπωση ότι υπήρχε τότε ελληνικό έθνος το οποίο σύσσωμο αγωνιζόταν κατά των κατακτητών, όπως π.χ. ο Λέων Σγουρός, ο οποίος στο διαγωνισμό του ΑΣΕΠ παρουσιάστηκε ως «υπερασπιστής του έθνους κατά των κατακτητών». Ίσως κάποιος να παρατηρούσε πως τα στενά όρια της σχολικής ύλης δεν επιτρέπουν εκτενείς αναφορές στον Μαγκαφά και στον Μαυροζώμη, αλλά -ακόμα και σε αυτές τις λίγες αράδες- θα μπορούσε να αποτυπωθεί η ιστορική πραγματικότητα που αποκρύπτεται. Πώς όμως να γίνει αυτό, αφού ακόμα και τους υποψήφιους εκπαιδευτικούς τους υποβάλλουν σε εξετάσεις ιδεολογικά προσανατολισμένες, έστω και μέσω ενός τεστ πολλαπλών επιλογών; Αυτοί που σχεδιάζουν τη διδασκαλία της σχολικής ιστορίας δεν αρκούνται στο να παραμυθιάζουν τους μαθητές, θέλουν να παράγουν και παραμυθιασμένους, ανυποψίαστους καθηγητές.

Εβραϊκός Φιλελληνισμός στα χρόνια του ’21

•4 Ιουνίου, 2007 • Σχολιάστε

Σπύρος Δ. Λουκάτος Δρ. Ιστορικός

Εβραϊκός φιλελληνισμός στα χρόνια του ’21.

σελ. 513-534

Περιοδικό “Πελοποννησιακά” 16 (1985-1986)

Εταιρεία Πελοποννησιακών Σπουδών           

3. Κύρια γνωρίσματα του εβραϊκού φιλελληνισμού.           

Σε μια σφαιρική επισκόπηση όλων των στοιχείων, τα οποία η σχετική έρευνα μας αποκάλυψε έως σήμερα, και τα οποία αφορούν σε Εβραϊκό Φιλελληνισμό κατά τον αγώνα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας, είναι δυνατό να επισημανθούν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά του γνωρίσματα.

            α) Η έκφραση και εκδήλωσή του, κατά πρωταρχικό λόγο, στις προηγμένες ευρωπαϊκές χώρες. Περισσότερο ουσιαστική και ενσυνείδητη υπήρξε η εκδήλωση εβραϊκών φιλελληνικών αισθημάτων στα χρόνια του ’21 στους εκτός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας Εβραίους της Διασποράς και ξεχωριστά στις δυτικοευρωπαϊκές χώρες. Οι ιδεολογικοί προσανατολισμοί των λαών των χωρών αυτών, ο πολιτικοκοινωνικός τους περίγυρος, και η εκπαιδευτική και πολιτιστική τους στάθμη με τις φιλελεύθερες επαναστατικές αρχές ασκούσαν σοβαρή επίδραση σε φωτισμένα μέλη των εβραϊκών κοινοτήτων αυτών των χωρών. Εξ άλλου η έντονη και ποικιλότροπη φιλελληνική κίνηση, που είχε αναπτυχθεί στους λαούς αυτών των χωρών και με κίνητρο τη φιλελεύθερη ιδέα δεν ήταν δυνατό να αφήνει αδιάφορους και αμέτοχους τους φωτισμένους των εκεί κοινοτήτων Εβραίους. Ήδη έχουν επισημανθεί περιπτώσεις Εβραίων Φιλελλήνων στη Γαλλία, του Εβραίου δημοσιογράφου Γεωργίου Λαφίτ και του νέου ισραηλίτη Αδόλφου Gremieux, στη Βεστφαλία του ραβίνου Έλβιγκ, στη Φλωρεντία του ραβίνου Lipman και των μελών της οικογένειας Finzi οι οποίοι ποικιλοτρόπως εξεδήλωσαν τα φιλελληνικά τους αισθήματα.

            β) Ο εκχριστιανισμός Εβραίων και των δύο φύλων.

            γ) Οι ελληνοεβραϊκοί εξ επιγαμίας δεσμοί.

            4. Οι προσφορές του εβραϊκού φιλελληνισμού στα χρόνια του ’21.

            α) Συμμετοχή στις μάχες της Ελληνικής Επαναστάσεως. Επί του προκειμένου έχουμε τεκμηριωμένα επισημάνει:

            i. τη συμμετοχή του Ιωάννη Λέχου (Πολωνού) εξ Εβραίων, ο οποίος με την έναρξη του αγώνα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας πήγε στην Κρήτη με άλλους, τους οποίους εξόπλισε με δικά του έξοδα, πήρε εκεί μέρος στις μάχες εναντίον των Τούρκων στην περιοχή Κισσάμου, υπηρέτησε αργότερα στο Νεόκαστρο και πήρε μέρος ως “πυροβολιστής” στο τακτικό του Φαβιέρου.

            ii. τη συμμετοχή στους “προς την πατρίδα ομολογουμένους αγώνας” του “αναδεχθέντος εξ Εβραίων τον χριστιανισμόν Γεωργίου Ραφαήλ”.

            β) Συμπαράσταση σε φυλακισμένους πατριώτες και ιατρική περίθαλψη σε άρρωστους και τραυματίες του αγώνα. Στο σημείο αυτό σημαντικές υπήρξαν οι υπηρεσίες που προσέφερε ο Ζακυνθινός γιατρός Χατζή-Ιωάννης, ισραηλιτικής καταγωγής. Σύμφωνα με επίσημη μαρτυρία αυτός βοήθησε “λόγω τε και έργω” τους αρχιερείς και προκρίτους της Πελοποννήσου, τους οποίους με δόλο είχαν φυλακίσει στην Τριπολιτσά πριν από την έναρξη της Επανάστασης οι εκεί τουρκικές αρχές και τους κρατούσαν ομήρους κάτω από δυσμενέστατες συνθήκες. Σε συνέχεια και μετά την έναρξη του αγώνα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας ο ίδιος γιατρός περιέτρεχε τα στρατόπεδα και βοηθούσε με τις ιατρικές γνώσεις του αρρώστους και τραυματίες επαναστάτες ξοδεύοντας “εξ ιδίων” για αγορά των αναγκαίων ιατρικών.

            γ) Συμμετοχή σε φιλελληνικά κόμιτάτα. Χαρακτηριστική επί του προκειμένου περίπτωση, έχουμε επισημάνει την περίπτωση του νέου Ισραηλίτη στη γαλλική πόλη Nimes, ο οποίος πήρε μέρος σε φιλελληνική εταιρεία, που συγκροτήθηκε εκεί, και ο οποίος χάρη και στην ομολογουμένη υπόληψη που είχε ανάμεσα στους Ισραηλίτες της Γαλλίας θα επέδειξε σημαντική φιλελληνική δραστηριότητα.

             δ) Έκκληση για συνδρομές υπέρ των Ελλήνων. Αυτή απευθύνθηκε προς τις ισραηλιτικές κοινότητες, άπαντες τους Ισραηλίτες, και τους προέδρους τους από τον Έλβιγκ, πρόεδρο ραβίνο στην πόλη Werle του δουκάτου της Βεστφαλίας στις 21 Μάη 1826. Η έκκληση αυτή αποτελεί μια ανοιχτή καταγγελία των τουρκικών θηριωδιών και ωμοτήτων και ταυτόχρονα ένα απαράμιλλο κήρυγμα ανθρωπισμού και φιλελληνισμού από τον Εβραίο θρησκευτικό ηγέτη.

             ε) Συμπαράσταση Εβραίων δημοσιογράφων στον ελληνικό αγώνα. Αυτή εκφράστηκε και εκδηλώθηκε στο Παρίσι και εκφραστής της, κατά τις υπάρχουσες μαρτυρίες, υπήρξε ο Εβραίος δημοσιογράφος Γεώργιος Λαφίτ. Αυτός στην εφημερίδα “France Libre” αρθρογραφούσε υπέρ του ελληνικού αγώνα, με τα άρθρα του διήγειρε τον παρισινό λαό ο οποίος σε σχετική κινητοποίησή του προς τα ανάκτορα του Κεραμεικού ανάγκασε τον Γάλλο βασιλιά να υποσχεθεί τη βοήθειά του προς τους Έλληνες επαναστάτες.

Παραθέτουμε τον λόγο του ραβίνου Έλβιγκ στο Werle της Βεστφαλίας, στις 21 Μαΐου 1826. Η έκκλησή του είχε απήχηση στους ομοεθνείς του και συγκίνησε και τους Έλληνες επαναστάτες. Το κείμενο που ακολουθεί είναι η μεταφρασμένη δημοσίευσή του στην Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος, φύλ. 86, εν Ναυπλίω, 25 Αυγούστου 1826, σ. 344.

Περί συνδρομής υπέρ των Ελλήνων.

Ουχί πατήρ εις πάντων υμών; Ουχί εις έκτισεν υμάς; Τι ότι εγκατελίπετε έκαστος τον αδελφόν αυτού, του βεβηλώσαι την διαθήκην των πατέρων υμών;

 Το ιερώτερον εκάστου ανθρώπου χρέος είναι, να δίδη χείρα βοηθείας εις τον όμοιόν του πάσχοντα. Να συνεργή εις καλητέρευσιν της καταστάσεως αυτού, καθ’ όσον συγχωρούσιν αι περιστάσεις του. Να δεικνύη προς αυτόν αγάπην και χάριν, και να τον αξιώνη της τιμής και προσοχής του ως εικόνα Θεού. Διά τούτο μόνον γινόμεθα αληθώς του ελέους του Θεού άξιοι. Διά τούτου μόνον δυνάμεθα ν’ απολαύσωμεν την ευχαρίστησιν, ότι ηγαπήσαμεν τον Θεόν και τον πλησίον ημών ως εαυτούς. Διότι τότε μόνον αγαπώμεν τον Θεόν, όταν πνέωμεν αγάπην προς τον πλησίον ημών. Τούτο μας παραγγέλλει πανταχού η Αγία Γραφή. Διότι υπό τον όμοιον άνθρωπον, τον πλησίον και αδελφόν δεν εννοούνται μόνον οι Ισραηλίται, αλλά συμπεριλαμβάνονται όλοι οι άνθρωποι, όσοι μεθ’ ημών ζώσιν, οποιασδήποτε θρησκείας και οποιουδήποτε γένους και αν ήναι. Τούτο αποδεικνύεται εκ παμπόλλων της θείας Γραφής ρητών. Η Βίβλος αύτη των βίβλων ως και εκείνους ονομάζει ομοίους ημών και πλησίους, όσοι σκληρώς και ωμώς εμεταχειρίσθησαν τους ημετέρους προγόνους. Εις τας ευγενείς και φιλανθρώπους ψυχάς, και εις την προς εμέ, οίον Ισραηλίτην, δειχθείσαν μεγάλην αγάπην επιστηριζόμενος, προσκαλώ τας κοινότητας, και τους προέδρους αυτών εις ευεργετικάς προσφοράς υπέρ των δυστυχών ομοίων ημών, των χριστιανών λέγω Ελλήνων, οίτινες παντοιοτρόπως είναι άξιοι των ημετέρων οικτιρμών. Ποίος Ισραηλίτης δύναται ν’ αναγνώση εις τας εφημερίδας τα πράγματα των Τούρκων και Ελλήνων, χωρίς να χύση δάκρυα αισθαντικά και ευεργετικά προς τούτους τους αληθώς δυστυχείς ανθρώπους; Τοιούτοι διωγμοί εγένοντο και εν εκείναις ταις ημέραις του σκότους κατά των ταλαιπώρων προγόνων ημών. Θρησκευτικόν μόνον μίσος, και στρεβλαί φιλανθρωπίας ιδέαι ανήγειραν αδιάλυτον διάφραγμα μεταξύ των μη Ισραηλιτών και Ισραηλιτών, και άμετρον ωμότητα. Ο ενθουσιασμός και η δεισιδαιμονία εκίνησαν την ολέθριον μάστιγα κατά πολλών ανθρώπων. Ας ευχαριστήσωμεν λοιπόν μετά σπουδής ω Ισραηλίται! τον πατέρα της αγάπης, όστις εφώτισε το πλείστον μέρος της Ευρώπης, όπου εδόθησαν και εις ημάς ανθρώπινα δικαιώματα. Τα αυτά δεν εδόθησαν και εις τους αδελφούς ημών χριστιανούς της Ελλάδος παρά των δεσποτών αυτών. Οι Τούρκοι καίουσιν, λεηλατούσιν, ατιμάζουσι και φονεύσουσι τους χριστιανούς εκείνους, οίτινες παρεδόθησαν παρά του κοινού ημών πατρός εις την προστασίαν αυτών.. Αι τυφλαί αυτών προλήψεις τάττουσι τους δυστυχείς τούτους πολύ κατωτέρω της αξίας πλάσματος Θεού και κηρύττουσιν αυτούς ως καταδίκους χωρίς τινος εξαιρέσεως. Ως λύκοι λυσσώδεις υπό θρησκευτικής μανίας φλεγόμενοι εφορμώσιν επί των ομοίων αυτών, οίτινες άλλο αμάρτημα δεν έπραξαν ειμή ότι εγεννήθησαν και ανετράφησαν Έλληνες. Όθεν επικαλούμαι θερμώς διά του παρόντος μου άπαντας τους Ισραηλίτας εις ιδιαιτέραν ευεργετικήν συνεισφοράν υπέρ των ρηθέντων δυστυχών χριστιανών. Εκάστη κοινότης ας καταγράψη εις ένα προς τούτο διωρισμένων κατάλογον, έκαστος αναλόγως της ευλογίας, ην ο αιώνιος θεός τω εχάρισεν. Οι πρόεδροι ας συνάξωσι τας συνεισφοράς και ας μοι τας πέμψωσι, περί ων θέλει δοθή λογαριασμός διά δημοσίων εφημερίδων, πόσα εμβήκαν και πού εξωδεύθησαν. Σκεφθήτε, αδελφοί μου, την δεινήν μοίραν των δυστυχών τούτων Χριστιανών, οίτινες υποφέρουσι τας αλγεινάς μάστιγας της υπερηφανείας, της στερήσεως, του χλευασμού, της καταφρονήσεως, της σκληροκαρδίας και της δουλείας, ως και ημείς ποτέ. Σκεφθήτε τον νόμον του Μωυσέως, Βιβλ. Ε΄, Κεφ. ρε΄στιχ. 19* (*Δευτερον. Κεφ. 1, στίχ. 19) ίνα αγαπήσητε τον ξένον, μισήσητε την αμαρτίαν της σκληρότητος, και τιμήσητε την αρετήν της αγάπης. Και είθε ο Θεός να χαρίση την αρωγήν και ευλογίαν εις όλους τους προθυμουμένους να συνεισφέρωσι διά τους δυστυχείς τούτους ανθρώπους και να κατευθύνη τας οδούς αυτών. Αμήν.

Εν Ουερλίω (Werle) κατά το δουκάτον της Βεστφαλίας 1826 Μαΐου 21, Ελβίγγος πρόεδρος, Ραβίνος. 

Και οι Έλληνες πρόσφυγες θύματα της ξενοφοβίας

•12 Φεβρουαρίου, 2007 • Σχολιάστε

Πώς υποδέχτηκαν οι Ελλαδίτες τους πρόσφυγες μετά την μικρασιατική καταστροφή;

Με αυτά τα δεδομένα (της δυστυχίας, της εμπειρίας, της προσφοράς, της ιδεολογικής αναζήτησης και της ελπίδας) οι πρόσφυγες αντιμετωπίστηκαν από τη ελλαδική κοινωνία με αισθήματα συμπάθειας, δυσπιστίας, απαξίωσης, αποστροφής έως και εχθρότητας. Οι ειδικοί μελετητές έχουν καταγράψει συγκεκριμένα δείγματα αρνητικής στάσης της ελλαδικής κοινωνίας έναντι των προσφύγων αδελφών. Ο Αλκης Ρήγος μεταφέρει ομολογία του Παν. Κανελλόπουλου ότι… για τους πρόσφυγες «δεν υπήρξε συμπάθεια, δεν υπήρξε απάθεια, υπήρξε αντιπάθεια. Το θυμούμαι και ανατριχιάζω». Και συνεχίζει ο ίδιος: «Οι άνθρωποι που μόλις είχαν διασωθεί από την τουρκική σφαγή αποκαλούνταν «τουρκόσποροι» και «γιαουρτοβαφτισμένοι»….» Ο εγκυρότερος αρθρογράφος του αντιβενιζελισμού, ο εκδότης της «Καθημερινής» Γ. Βλάχος, σε άρθρο του στις παραμονές των εκλογών του 1928 κάνει λόγο για «προσφυγική αγέλη»

Πηγή: Αλκης Ρήγος, Η Β΄ Ελληνική Δημοκρατία 1924-35: Κοινωνικές Διαστάσεις της Πολιτικής Σκηνής, εκδ. «Θεμέλιο», 1988, ειδικά το κεφ. «Αντιθέσεις γηγενών και προσφύγων», σελ. 223-235. Δύο αποσπάσματα από το βιβλίο του Ασημάκη Πανσέληνου ρίχνουν φως στις ξενοφοβικές στάσεις που εμφανίστηκαν:

«Όταν κατόπι, στα 1922, η κουτάλα της Ιστορίας ξανάδειασε, σ’ ολάκερη την Ελλάδα, όλους πια τους Μικρασιάτες (και τις Σμυρνιές), διάτορη ακούστηκε η φωνή «μας παίρνουν τους άντρες μας», σαν να είταν η χώρα καντίνα που είχε υποχρέωση να φουρνίρει άντρες, μονάχα στις ντόπιες γυναίκες.»

σελ. 40, Τότε που ζούσαμε, Ασημάκης Πανσέληνος.

«…έφριξα κάποτε όταν βρέθηκα σε μία εκδρομή στη Βύτινα της Πελοπόννησος κι άκουσα μια γυναίκα να φοβερίζει το νιάνιαρό της «πως θα ‘ρθει ο πρόσφυγας να σε πάρει» και ‘κείνο να κατουριέται από το φόβο.»

ό.π., σελ. 116

Ο εθνικισμός έκανε πουτάνες τις Ελληνίδες

•6 Φεβρουαρίου, 2007 • Σχολιάστε

«Στην Ελλάδα πληρώνουμε βαρύτατο φόρο στη μεγαλοσωματεμπορία. Το γεγονός αυτό συζητήθηκε στην Κοινωνία των Εθνών (πρακτικά του 1925). Από το 1922 ως το 1925 σπείρα ντόπιων και ξένων σωματεμπόρων είχε αναπτύξει τεράστια δράση συλλέγοντας γυναίκες δήθεν για εργασία (κυρίως ταπητουργική) σε ξένα εργοστάσια. Χιλιάδες γυναίκες, ιδίως ανήλικα κορίτσια, μεταφέρθηκαν στη Μασσαλία, στην Αλεξάνδρεια, τη Βηρυτό, το Πορτ Σάιντ και τη Νότιο Αμερική.»
Α. Ντόκος, εφ. Ακρόπολις, 21 Μαρτίου 1929
Κατά την περίοδο μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή η Ελλάδα αποτέλεσε χώρα αποστολής εξαναγκαστικά εκδιδομένων γυναικών. Το παραπάνω απόσπασμα είναι παρμένο από το βιβλίο του καθηγητή εγκληματολογίας Γρηγόρη Λάζου: Πορνεία και διεθνική σωματεμπορία στη σύγχρονη Ελλάδα, τόμος α: Η εκδιδόμενη, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2001.

Ο τίτλος του κειμένου δεν με εκφράζει. Είναι μία ηλίθια γενίκευση στην οποία καταφεύγω μόνο όταν έχω να κάνω με γελοίους που χρησιμοποιούν το μαρτύριο των γυναικών και παιδιών θυμάτων του trafficking(*) ως σοβαρό επιχείρημα σε πολιτικό διάλογο.

(*)λες και το trafficking είναι πρόβλημα μόνο των πρώην σοσιαλιστικών κρατών.

Οι περισσότεροι Μικρασιάτες είχαν ελλαδική καταγωγή (συμπλήρωμα)

•9 Ιανουαρίου, 2007 • Σχολιάστε

Σεβδίκιοϊ: 13 χλμ. Ν-ΝΔ Σμύρνης, 8.000 κάτοικοι, σχεδόν όλοι Έλληνες, έποικοι από Σάμο, Άνδρο και ηπειρωτική Ελλάδα. βλ. Ν. Καραρά, Το Σεβντίκιοϊ, το λεβέντικο χωριό της Σμύρνης. Η ιστορία του, η ζωή του. Αθήνα: 1964

Αγιασμάτι: νοτίως του Αϊβαλίου, 4000 κάτοικοι – οι μισοί Έλληνες. Προέλευση: Λέσβος και Χίος

Ολουτζάκι: 8 χλμ. ΒΔ του Νυμφαίου, περιφέρεια Σμύρνης. 1100 κάτοικοι, οι 330 Έλληνες από το Τσιρίγο και τη Μυτιλήνη (Ν. Καραράς, Νυμφαίο, σελ. 107 και 109-110)

Βρουλά ή Βουρλά: 35 χλμ ΝΔ της Σμύρνης, 30.000 κάτοικοι από τους οποίους 25.000 Έλληνες, έποικοι από Πελοπόννησο και από νησιά. (βλ. Ν. Ε. Μηλιώρη, Τα Βουρλά της Μικράς Ασίας, Αθήνα 1955)

Δικελί: παράλια πόλη, 26 χλμ. Δ.-ΝΔ Περγάμου. Από τους 7.000 κατοίκους οι 4.000 είναι Έλληνες από Λέσβο, Πέργαμο και Αϊβαλί.

Χατζηλερί: χωριό ανατολικά της Μαγνησίας του Σιπύλου, 2000 κάτοικοι, οι μισοί Έλληνες από την κυρίως Ελλάδα και την Κύπρο.

Ατζανός: χωριό 72 χλμ. ΒΔ της Σμύρνης, 200 Έλληνες – όλοι έποικοι απο ηπειρωτική και νησιωτική Ελλάδα

Τσομπανησιά: χωριό με 1.800 Έλληνες κατοικους, όλοι έποικοι από ηπειρωτική Ελλάδα και νησιά Αιγαίου.

Αϊδίνι: από τους 40.000 οι 10.000 ήταν Έλληνες από την Ελλάδα – κυρίως την Ήπειρο. Η πόλη ιδρύθηκε από τον εμίρη Μεχμέτ Αϊδίνογλου που ίδρυσε το ομώνυμο εμιράτο τον 14ο αι.

Μπουγιουκλί: 84χλμ. ΝΑ Σμύρνης, από τους 1500 κατοίκους οι 500 Έλληνες από νησιά Αιγαίου και Κρήτη.

Κιόσκι: 19 χλμ Α του Αϊδινίου, οι 200 Έλληνες ήταν από Κρήτη, Ήπειρο και Αϊδίνι.

Αδραμύττιο: 7.000 Έλληνες σε σύνολο 17.000, όλοι έποικοι από τη Λέσβο (κυρίως). (βλ. Δημ. Κωφού, Αδραμυττηνά, Ιστορία της Κοινότητας Αδραμυττίου Μικράς Ασίας και των πέριξ, Αθήνα 1968)

Ντερέκιοϊ: περιφέρεια Αδραμυττίου, 500 Έλληνες σε σύνολο 3.500 κατοίκων, έποικοι από τη Λέσβο.

Τσουρούκι: 6 χλμ Ν του Αδραμυττίου, οι 200 Έλληνες σε σύνολο 500 κατοίκων ήταν νέοι έποικοι από τη Λέσβο, γιαυτό δεν είχαν προλάβει να χτίσουν καν εκκλησία.

Λάμψακος: από τους 2000 κατοίκους οι 800 Έλληνες, όλοι έποικοι από διάφορες περιοχές της Ελλάδας.

Οι πληροφορίες – μαζί με μαρτυρίες κατοίκων των συγκεκριμένων χωριών – είναι από το κέντρο Μικρασιατικών σπουδών. Αξιοσημείωτο είναι ότι όσο προχωράμε στην ενδοχώρα της Μικρασίας οι Έλληνες αναφέρονται ως «αρμενόφωνοι» και «τουρκόφωνοι».

Οι περισσότεροι Μικρασιάτες είχαν ελλαδική καταγωγή

•8 Ιανουαρίου, 2007 • Σχολιάστε

Έχουμε πιστέψει ότι οι Μικρασιάτες ήταν απόγονοι «των Ιώνων που εγκαταστάθηκαν στην Μικρασία 30 αιώνες πριν». Οι περισσότεροι Νεοέλληνες αναμασούμε αυτήν την εσφαλμένη πεποίθηση για λόγους που δεν μπορώ να καταλάβω. Εξάλλου, το αίτημα της αυτοδιάθεσης ενός λαού είναι δίκαιο είτε ο πληθυσμός έχει εγκατασταθεί σε έναν τόπο 200 χρόνια πριν είτε 3000! Στην προκειμένη περίπτωση ακόμα και η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους κάνει σαφές ότι το ελληνικό στοιχείο της Μικρασίας κόντεψε να εξαφανιστεί από τους εξισλαμισμούς και ότι αναζωογονήθηκε από μεταναστεύσεις ελληνόφωνων ορθοδόξων πληθυσμών από τα νησιά του Αιγαίου και την ηπειρωτική Ελλάδα.

ΠΗΓΕΣ:

1. Αντισταθμισμα στους εξισλαμισμούς και στον γλωσσικό αφελληνισμό που απείλησε να εξαφανίσει ό,τι είχε απομείνει ελληνικό στη Μικρασία, υπήρξε το έντονο ρεύμα αποδημιών που παρατηρήθηκε από την Ελλάδα – ηπειρωτική και νησιωτική – προς τις ακτές της Ιωνίας τον 17ο και 18ο αι.
Φαίνεται βέβαια περίεργο πώς από τα νησιά του Αιγαίου, που είχαν τόσα προνόμια και τόσο ευνοϊκές συνθήκες αναπτύξεως ιδιαίτερα προς το τέλος της Τουρκοκρατίας, αλλά και από άλλα διαμερίσματα της ηπειρωτικής Ελλάδος, έφευγαν οι κάτοικοι προς μία περιοχή που η τουρκική παρουσία και η καταπίεση δεν ευνοούσαν άνετη διαβίωση. Δεν πρέπει όμως να λησμονούμε ότι οι έποικοι αυτοί προέρχονταν κατά κανόνα από περιοχές στις οποίες είχαν διαδραμτισθεί πολεμικά γεγονότα και αναζητούσαν ένα τόπο ειρήνης για να μπορέσουν να ζήσουν, ή ταξίδευαν για εμπορικές υποθέσεις και έβρισκαν στους καινούργιους τόπους που γνώριζαν ευκαιρίες για καλύτερη σταδιοδρομία. Δεν ήταν άλλωστε λίγοι ανάμεσα στους εποίκους αυτούς και οι φτωχοί αλλά ριψοκίνδυνοι κάτοικοι αγόνων μικρών νησιώνπου γιαυτούς η φυγή ήταν ζήτημα επιβιώσεως. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι το συντριπτικά μεγάλο ποσοστό των εποίκων αυτών κατευθυνόταν προς τη Σμύρνη και την περιοχή της όπου ποτέ δεν έπαψε να υπάρχει το ελληνικό στοιχείο και απο εκεί απλωνόταν σε πόλεις και χωριά, στα οποία υπήρχε η δυνατότητα να εργασθούν σαν αγρότες ή τεχνίτες. Έτσι κατά μήκος μίας νοητής ευθείας 200 περίπου χιλιομέτρων από το Αδραμύττιο προς Βορρά ως την Έφεσο προς νότο αναπτύχθηκαν ζωντανές ελληνικές εστίες.
[…]
Στις Κυδωνίες που ήταν ψαροχώρι συνοικισμένο από Μυτιληνιούς στις αρχές του 17ου αι. και που ακόμη ως το 1740 εξακολουθούσε να είναι ασήμαντη πολίχνη, παρατηρήθηκε εγκατάσταση εποίκων από την Ελλάδα. Από το μακρινό Χόρμοβο της Ηπείρου φθάνουν εκεί κάτοικοι το 1759 […] Η Πέργαμος που το 1675 κατοικείται από 3000 περίπου Τούρκους και 100 μόνο Έλληνες παρουσιάζει σε διάστημα ενός αιώνος αύξηση του Ελληνικού στοιχείου […] Εκτός από τις πόλεις αυτές βορειότερα στις ακτές τις Προποντίδος η Κίος και η Κύζικος αποκτούν σημασία για τον Ελληνισμό […] Το Κερμίρ, που ως τα μέσα του 18ου αι. ήταν ολιγάνθρωπο χωριό Αρμενίων, κατοικήθηκε από Έλληνες που σε διάστημα λίγων ετών έφτασαν τις 3000 ψυχές ενώ ανάλογη αύξηση των Ελλήνων σημειώνεται και σε άλλα χωριά.
Περισσότερο όμως από οποιαδήποτε μικρασιατική πόλη σημασία για τον Ελληνισμό έχει η Σμύρνη […] το 1721 ο Γάλλος περιηγητής de Saint Meure επισημαίνει την παρουσία 7 – 8 χιλιάδων Ελλήνων σε έναν πληθυσμό 60.000 και στο τέλος του αιώνος που ο πληθυσμός διπλασιάζεται (130.000 κάτοικοι) οι Έλληνες παρουσιάζουν μίαν αύξηση εντυπωσιακή φθάνοντας στις 26.000.

Ιστορία Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΑ, σελίδα 228

2. Με το ζήτημα της εξαφάνισης ή της δημιουργίας νέων οικισμών είναι συνυφασμένη η μετακίνηση ανθρώπων σε κοντινές ή μακρινές από τον τόπο της κατοικίας τους περιοχές. Οι διαστάσεις του φαινομένου είναι δύσκολο να προσδιοριστούν σε όλην τους την έκταση από τις διάσπαρτες, μη συστηματικές μαρτυρίες που σημειώνουν εδώ κι εκεί την παρουσία μεταναστών, κυρίως σε περιοχές της Μικρασίας ή την Κωνσταντινούπολη. Ελλείψει άλλων πηγών τα οικογενειακά ονόματα συνιστούν ένα δείκτη της ακτίνας διακίνησης των πληθυσμών που δεν προσφέρει όμως σαφή προσδιορισμο του χρόνου κατά τον οποίο συνέβη η μετακίνηση. […]
Η μόνιμη, η πρόσκαιρη και η περιοδική αποδημία ενός μέρους του πληθυσμού υπήρξε μία πραγματικότητα η οποία συνυπηρξε με την ακινησία από την άλλη πλευρά του αγροτικού χώρου. Καθώς η πόλη στο οθωμανικό περιβάλλον δεν μπορούσε να λειτουργήσει όπως συνέβη στην Δυτική Ευρώπη ως χώρος αποδοχής του εργατικού δυναμικού, όποιο πληθυσμιακό περίσσευμα παρουσιάζεται, κυρίως στα μέσα του 18ου αι. στον ορεινό και στο νησιωτικό χώρο, ακολούθησε άλλες επιλογές.
Δημοφιλέστερες ανάμεσα σε αυτές αποδείχτηκαν η επέκταση των καλλιεργειών σε πεδινές περιοχές που παρέμεναν σε χαμηλό επίπεδο εκμετάλλευσης, η μετανάστευση στα λίγα μεγάλα διοικητικά και εμπορικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Κων/πολη, Σμύρνη), στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, στην Ιταλία, στην Κεντρική Ευρώπη και στη Ρωσία.

Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000, τόμος α, σελ. 84

 
Follow

Ενημερωθείτε για κάθε νέα δημοσίευση στο email σας.